Η κατάρρευση της πολυκατοικίας, ένα γεγονός που προκάλεσε έντονο προβληματισμό σε ολόκληρη τη χώρα, επαναφέρει στο προσκήνιο τα ζητήματα της στατικής επάρκειας των παλαιών κτιρίων, των εκσκαφών σε πυκνοδομημένες περιοχές και της ευθύνης όλων των εμπλεκομένων στην κατασκευαστική διαδικασία.

Ο πολιτικός μηχανικός Πάνος Λιβέρης, σχολιάζοντας το περιστατικό, εξηγεί ότι το μοναδικό πραγματικά αισιόδοξο στοιχείο της υπόθεσης είναι πως δεν υπήρξαν ανθρώπινα θύματα. Όπως σημειώνει, αυτό οφείλεται στην έγκαιρη αντίδραση συναδέλφου μηχανικού, η οποία αντιλήφθηκε εγκαίρως τις πρώτες ρηγματώσεις στο κτίριο, αξιολόγησε σωστά τα δεδομένα και προέτρεψε άμεσα την ιδιοκτήτρια να εκκενώσει το ακίνητο. Η κινητοποίηση ήταν άμεση, ενημερώθηκαν οι ένοικοι και το κτίριο εκκενώθηκε λίγο πριν την ολοκληρωτική κατάρρευσή του.

Όπως επισημαίνει ο κ. Λιβέρης, μέχρι τη στιγμή της συνέντευξης δεν υπήρχαν επίσημα πορίσματα των αρμόδιων υπηρεσιών. Ωστόσο, η εικόνα της κατάρρευσης οδηγεί σε συγκεκριμένα τεχνικά συμπεράσματα.

Σύμφωνα με την εκτίμησή του, το κτίριο δεν κατέρρευσε επειδή αστόχησε ένας επιμέρους φέρων οργανισμός, αλλά επειδή έχασε συνολικά την ευστάθειά του στη ζώνη της θεμελίωσης. Η τοπική υποχώρηση του εδάφους φαίνεται να προκάλεσε απώλεια της πλευρικής στήριξης, με αποτέλεσμα το κτίριο να ανατραπεί σχεδόν στο σύνολό του.

Ο ίδιος θεωρεί πιθανό κατά τη διάρκεια των εργασιών εκσκαφής σε γειτονικό οικόπεδο να προκλήθηκε υποσκαφή κοντά στη θεμελίωση του παλαιού κτιρίου. Παράλληλα, εκτιμά ότι ενδεχομένως να είχαν προγραμματιστεί εργασίες υποθεμελίωσης, όμως η κατάρρευση προηγήθηκε.

Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στα χαρακτηριστικά της συγκεκριμένης οικοδομής.

Ο κ. Λιβέρης εξηγεί ότι πρόκειται πιθανότατα για κατασκευή των αρχών της δεκαετίας του 1970, όταν οι κανονισμοί ήταν διαφορετικοί από τους σημερινούς. Οι απαιτήσεις για τη θεμελίωση ήταν σαφώς χαμηλότερες, ενώ δεν υπήρχε η υποχρέωση διερεύνησης της επάρκειας της αρχικής θεμελίωσης κάθε φορά που προστίθενταν νέοι όροφοι.

Όπως αναφέρει, πολλά κτίρια εκείνης της εποχής ανεγέρθηκαν σταδιακά, με συνεχείς προσθήκες ορόφων σε μεταγενέστερες περιόδους. Αυτό σημαίνει ότι οι αρχικές θεμελιώσεις συχνά σχεδιάστηκαν για μικρότερα φορτία από αυτά που τελικά κλήθηκαν να εξυπηρετήσουν.

Παράλληλα, το συγκεκριμένο κτίριο φαίνεται να διέθετε μικρή πρόσοψη και έντονα ορθογωνική γεωμετρία, χαρακτηριστικά που αυξάνουν την πιθανότητα ανατροπής όταν χαθεί η στήριξη σε ένα σημείο της βάσης.

Παρατηρώντας τα συντρίμμια, ο πολιτικός μηχανικός εκφράζει τον προβληματισμό του και για την ποιότητα της αρχικής κατασκευής.

Όπως σημειώνει, στα υπολείμματα του κτιρίου διαπιστώνεται εκτεταμένη διάσπαση των δοκών και των υποστυλωμάτων, γεγονός που, κατά την άποψή του, δείχνει ότι ο φέρων οργανισμός δεν διέθετε την απαιτούμενη αντοχή που θα περίμενε κανείς από μια σύγχρονη κατασκευή.

Με αφορμή το περιστατικό, ο κ. Λιβέρης υπογραμμίζει ότι οι εργασίες εκσκαφής δίπλα σε υφιστάμενα κτίρια αποτελούν ένα από τα σοβαρότερα τεχνικά ζητήματα που αντιμετωπίζει σήμερα ο κατασκευαστικός κλάδος.

Ιδιαίτερα όταν πρόκειται για εκσκαφές μεγάλου βάθους μέσα στον αστικό ιστό, απαιτούνται εξειδικευμένες γεωτεχνικές μελέτες, διερεύνηση της συμπεριφοράς του εδάφους, κατάλληλες αντιστηρίξεις και, όπου χρειάζεται, υποθεμελίωση των όμορων κτιρίων.

Όπως τονίζει, όταν ο μηχανικός διαπιστώνει ασταθή εδάφη ή υψηλό υδροφόρο ορίζοντα, οφείλει να προσαρμόζει πλήρως τη μελέτη θεμελίωσης, ακόμη κι αν αυτό αυξάνει σημαντικά το κόστος του έργου.

Ο κ. Λιβέρης αφιερώσε σημαντικό μέρος της ανάλυσής του στις ιδιαίτερες γεωτεχνικές συνθήκες της Ζακύνθου.

Η πόλη, όπως εξηγεί, αναπτύχθηκε μετά τους καταστροφικούς σεισμούς του 1953 πάνω σε επιχώσεις και μπάζα της ανοικοδόμησης. Επιπλέον, κατά τον αναδασμό δημιουργήθηκαν μικρά οικόπεδα, γεγονός που οδήγησε σε στενά κτίρια με μικρό πρόσωπο.

Οι συνθήκες αυτές απαιτούν ακόμη μεγαλύτερη προσοχή κατά την κατασκευή νέων οικοδομών, ιδιαίτερα όταν δημιουργούνται υπόγεια ή πραγματοποιούνται βαθιές εκσκαφές.

Ένα ακόμη ζήτημα που, σύμφωνα με τον κ. Λιβέρη, επηρεάζει τη μακροχρόνια συμπεριφορά των θεμελιώσεων είναι η ελλιπής κάλυψη της πόλης από αποχετευτικό δίκτυο.

Όπως αναφέρει, σημαντικές περιοχές της Ζακύνθου εξακολουθούν να εξυπηρετούνται από βόθρους, γεγονός που προκαλεί αλλοιώσεις στο υπέδαφος και στη ζώνη έδρασης των κτιρίων.

Η παρατεταμένη παρουσία λυμάτων στο υπέδαφος μπορεί να δημιουργήσει σταδιακές διαβρώσεις και μεταβολές στις γεωτεχνικές συνθήκες, επιβαρύνοντας τη συμπεριφορά των θεμελιώσεων.

Ένα από τα σημαντικότερα μηνύματα της συνέντευξης αφορά τη νοοτροπία που επικρατεί σε μέρος της οικοδομικής δραστηριότητας.

Ο κ. Λιβέρης επισημαίνει ότι πολλοί ιδιοκτήτες πιέζουν ώστε τα έργα να ολοκληρώνονται όσο το δυνατόν γρηγορότερα και με το χαμηλότερο δυνατό κόστος.

Αυτό, όπως υπογραμμίζει, οδηγεί πολλές φορές στην απαξίωση της μελέτης, στην επιλογή των φθηνότερων λύσεων και σε πρακτικές που δεν ανταποκρίνονται στις πραγματικές απαιτήσεις της ασφάλειας.

Η εξοικονόμηση χρόνου και χρημάτων, σύμφωνα με τον ίδιο, δεν μπορεί να αποτελεί προτεραιότητα όταν διακυβεύεται η ανθρώπινη ζωή.

Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται και σε ένα φαινόμενο που, σύμφωνα με τον κ. Λιβέρη, παρατηρείται συχνά σε νέες κατασκευές.

Όπως εξηγεί, προκειμένου να επιταχυνθεί η ανέγερση, ορισμένες οικοδομές θεμελιώνονται σε πολύ μικρό βάθος, ακόμη και περίπου στο ένα μέτρο, με αποτέλεσμα να αποφεύγονται οι βαθύτερες εκσκαφές και οι απαιτούμενες επιχώσεις.

Κατά την άποψή του, μια τέτοια πρακτική δεν αποτελεί σωστή τεχνική λύση στις περισσότερες περιπτώσεις, καθώς κάθε οικοδομή πρέπει να διαθέτει θεμελίωση που να ανταποκρίνεται στα χαρακτηριστικά του εδάφους και στα φορτία που θα παραλάβει.

Αναφερόμενος στα γλινώδη εδάφη που συναντώνται στη Ζάκυνθο, ο πολιτικός μηχανικός διευκρινίζει ότι δεν είναι από μόνα τους ακατάλληλα για δόμηση.

Το κρίσιμο στοιχείο είναι η συμπεριφορά τους σε σχέση με την παρουσία ή την απομάκρυνση του νερού. Όταν η άργιλος παραμένει κορεσμένη παρουσιάζει σημαντική αντοχή, όμως όταν ο υδροφόρος ορίζοντας μεταβάλλεται επανειλημμένα, το υλικό αποσαθρώνεται, μεταβάλλοντας τις συνθήκες έδρασης των θεμελίων.

Για τον λόγο αυτό απαιτούνται προσεκτικές γεωτεχνικές μελέτες πριν από κάθε κατασκευή.

Ο κ. Λιβέρης αναφέρθηκε και στη διαδικασία προσεισμικών ελέγχων των δημόσιων κτιρίων.

Όπως εξήγησε, τα τελευταία χρόνια έχει δημιουργηθεί ειδικό μητρώο πιστοποιημένων μηχανικών που πραγματοποιούν οργανωμένους ελέγχους σε σχολεία, αθλητικές εγκαταστάσεις και άλλες δημόσιες υποδομές.

Στη Ζάκυνθο, σύμφωνα με τον ίδιο, έχουν ήδη ολοκληρωθεί οι έλεγχοι στα περισσότερα σχολικά συγκροτήματα, χωρίς να εντοπιστούν σοβαρά προβλήματα στατικής επάρκειας.

Οι βασικές παρατηρήσεις αφορούν κυρίως ζητήματα συντήρησης, όπως διαβρώσεις οπλισμών και φθορές που δεν είχαν αποκατασταθεί εγκαίρως.

Ιδιαίτερη σημασία αποδίδει και στον Κανονισμό Επεμβάσεων (ΚΑΝ.ΕΠΕ.), ο οποίος εφαρμόζεται υποχρεωτικά σε επεμβάσεις υφιστάμενων κτιρίων.

Όπως εξηγεί, πλέον δεν αρκεί μία απλή μακροσκοπική εκτίμηση. Προβλέπονται αναλυτικοί έλεγχοι, δειγματοληψίες, εργαστηριακές δοκιμές και υπολογιστικά μοντέλα που αποτυπώνουν με ακρίβεια την πραγματική κατάσταση του φέροντος οργανισμού πριν από οποιαδήποτε επέμβαση ή προσθήκη.

Ολοκληρώνοντας την τοποθέτησή του, ο κ. Λιβέρης στέλνει ένα σαφές μήνυμα προς όλους όσοι εμπλέκονται στην οικοδομική δραστηριότητα.

Η σωστή μελέτη, η υπεύθυνη επίβλεψη, η εφαρμογή των κανονισμών και η επιλογή κατάλληλων τεχνικών λύσεων δεν αποτελούν περιττό κόστος αλλά απαραίτητη προϋπόθεση για την προστασία της ανθρώπινης ζωής.

Όπως τονίζει, η πίεση για ολοένα ταχύτερες κατασκευές, η αναζήτηση της φθηνότερης λύσης και η υποβάθμιση του ρόλου του μηχανικού δημιουργούν κινδύνους που ενδέχεται να εκδηλωθούν είτε μέσα από στατικές αστοχίες είτε μέσα από εργατικά ατυχήματα.

Το περιστατικό της κατάρρευσης αποτελεί, σύμφωνα με τον ίδιο, μια ισχυρή υπενθύμιση ότι η οικοδομή απαιτεί επιστημονική τεκμηρίωση, αυστηρή τήρηση των κανόνων και διαρκή επαγρύπνηση, ώστε αντίστοιχα φαινόμενα να μην επαναληφθούν στο μέλλον.