Στην εκπομπή της Μαριέττας Ποταμίτη μίλησε ο δικηγόρος Νικόλαος Πέττας, αναλύοντας διεξοδικά τον νέο Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης, ο οποίος αναμένεται να αλλάξει ριζικά τόσο τη λειτουργία των Δήμων και των Περιφερειών όσο και τον τρόπο διεξαγωγής των αυτοδιοικητικών εκλογών.

Ο κ. Πέττας χαρακτήρισε τη συγκεκριμένη νομοθετική πρωτοβουλία ως μία από τις μεγαλύτερες μεταρρυθμίσεις που έχουν γίνει ποτέ στην ιστορία της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, εξηγώντας ότι πρόκειται ουσιαστικά για μια συνολική αναδιάρθρωση του τρόπου λειτουργίας του θεσμού.

Όπως ανέφερε, ο νέος κώδικας συγκεντρώνει και κωδικοποιεί χιλιάδες διάσπαρτες διατάξεις που ίσχυαν εδώ και πολλές δεκαετίες. Μέχρι σήμερα, όπως εξήγησε, η νομοθεσία για την αυτοδιοίκηση ήταν κατακερματισμένη σε δεκάδες διαφορετικούς νόμους, τροπολογίες και διατάξεις, γεγονός που δημιουργούσε σοβαρά προβλήματα τόσο στις υπηρεσίες όσο και στους πολίτες.

Ο νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης περιλαμβάνει περισσότερες από 800 διατάξεις και φιλοδοξεί να αποτελέσει ένα ενιαίο και ολοκληρωμένο νομοθέτημα, ώστε κάθε εμπλεκόμενος — από αιρετούς και υπηρεσιακούς παράγοντες μέχρι δικηγόρους και πολίτες — να μπορεί να ανατρέχει σε ένα μόνο νομικό πλαίσιο για όλα τα ζητήματα της αυτοδιοίκησης.

.Ο κ. Πέττας τόνισε ότι αυτή η κωδικοποίηση προσφέρει σημαντική ασφάλεια δικαίου, καθώς σταματά η πολυνομία και η σύγχυση που υπήρχε μέχρι σήμερα γύρω από τις αρμοδιότητες και τις διαδικασίες των Δήμων και των Περιφερειών.

Ιδιαίτερη αναφορά έκανε και στο νέο παράρτημα αρμοδιοτήτων που θα συνοδεύει τον Κώδικα. Πρόκειται, όπως είπε, για ένα εκτενές παράρτημα περίπου 160 σελίδων, στο οποίο θα καταγράφονται με σαφήνεια όλες οι αρμοδιότητες που ανήκουν στους Δήμους και όλες όσες ανήκουν στις Περιφέρειες.

Σύμφωνα με τον ίδιο, αυτό αποτελούσε πάγιο αίτημα τόσο της Κεντρικής Ένωσης Δήμων Ελλάδας όσο και των Περιφερειών, καθώς μέχρι σήμερα υπήρχε συχνά αλληλοεπικάλυψη αρμοδιοτήτων και αδυναμία να προσδιοριστεί ποιος φορέας έχει την ευθύνη για κάθε πρόβλημα.

Ο κ. Πέττας σημείωσε χαρακτηριστικά ότι πολλές φορές οι πολίτες δεν γνωρίζουν σε ποιον πρέπει να απευθυνθούν για ένα ζήτημα της καθημερινότητας, ενώ και οι ίδιες οι υπηρεσίες συχνά μετακυλίουν η μία στην άλλη την ευθύνη.

Με το νέο σύστημα, όπως υπογράμμισε, θα είναι πλέον σαφές αν υπεύθυνος για ένα έργο, μία παρέμβαση ή μία υπηρεσία είναι ο Δήμος ή η Περιφέρεια, κάτι που αναμένεται να περιορίσει σημαντικά τις καθυστερήσεις και τις παρερμηνείες.

Ωστόσο, το μεγαλύτερο ενδιαφέρον της συζήτησης επικεντρώθηκε στις μεγάλες αλλαγές που φέρνει ο νέος εκλογικός νόμος για τις αυτοδιοικητικές εκλογές.

Ο Νικόλαος Πέττας εξήγησε ότι η σημαντικότερη αλλαγή είναι η κατάργηση του δεύτερου γύρου των εκλογών. Μέχρι σήμερα, όταν κανένας υποψήφιος δήμαρχος ή περιφερειάρχης δεν συγκέντρωνε ποσοστό άνω του 50% την πρώτη Κυριακή, ακολουθούσε δεύτερος γύρος ανάμεσα στους δύο πρώτους συνδυασμούς.

Με το νέο σύστημα, αυτό αλλάζει πλήρως. Πλέον, δήμαρχος ή περιφερειάρχης θα εκλέγεται από την πρώτη Κυριακή εφόσον συγκεντρώσει ποσοστό 42% συν μία ψήφο.

Αν κανένας συνδυασμός δεν πετύχει το συγκεκριμένο ποσοστό, τότε ενεργοποιείται για πρώτη φορά στην Ελλάδα το σύστημα της «δεύτερης εναλλακτικής ψήφου».

Ο δικηγόρος εξήγησε αναλυτικά ότι σε κάθε ψηφοδέλτιο, πέρα από την κύρια επιλογή του ψηφοφόρου, θα υπάρχει δυνατότητα επιλογής και δεύτερης προτίμησης ανάμεσα στους υπόλοιπους συνδυασμούς.

Έτσι, κάθε ψηφοφόρος θα μπορεί να δηλώνει ποιον συνδυασμό θεωρεί ως εναλλακτική επιλογή, σε περίπτωση που ο πρώτος του συνδυασμός δεν μπορέσει να εκλεγεί.

Ο κ. Πέττας ανέφερε ότι πρόκειται για ένα εκλογικό σύστημα που εφαρμόζεται στο εξωτερικό και δεν έχει χρησιμοποιηθεί ποτέ μέχρι σήμερα στην Ελλάδα.

Για να γίνει πιο κατανοητό το νέο μοντέλο, χρησιμοποίησε παράδειγμα από τις δημοτικές εκλογές της Ζακύνθου.

Όπως εξήγησε, αν σε μία εκλογική αναμέτρηση συμμετέχουν τέσσερις υποψήφιοι δήμαρχοι και κανένας από τους δύο πρώτους δεν καταφέρει να ξεπεράσει το 42%, τότε θα εξετάζονται οι δεύτερες επιλογές των ψηφοφόρων που ψήφισαν τους μικρότερους συνδυασμούς.

Στην πράξη, δηλαδή, θα προστίθενται στους δύο πρώτους υποψηφίους οι δεύτερες προτιμήσεις που έδωσαν οι ψηφοφόροι των υπόλοιπων συνδυασμών και έτσι θα προκύπτει ο τελικός νικητής.

Ο κ. Νικόλαος Πέττας επισήμανε ότι το νέο αυτό σύστημα αναμένεται να επηρεάσει σημαντικά τα εκλογικά αποτελέσματα, ιδιαίτερα σε περιοχές όπου δεν υπάρχουν ισχυρές και ξεκάθαρες πλειοψηφίες.

Όπως είπε, σε περιπτώσεις όπου υπάρχουν πολλοί συνδυασμοί και κατακερματισμός ψήφων, η δεύτερη επιλογή των ψηφοφόρων μπορεί τελικά να καθορίσει ποιος θα εκλεγεί δήμαρχος.

Μάλιστα, έφερε ως παράδειγμα παλαιότερες δημοτικές εκλογές στη Ζάκυνθο, σημειώνοντας ότι με το νέο σύστημα ενδεχομένως να είχαν προκύψει διαφορετικά αποτελέσματα από αυτά που τελικά καταγράφηκαν τότε.

Ο ίδιος αναγνώρισε ότι το νέο εκλογικό σύστημα είναι αρκετά πιο σύνθετο σε σχέση με όσα ίσχυαν μέχρι σήμερα και εκτίμησε ότι θα απαιτηθεί σοβαρή ενημέρωση των πολιτών ώστε να κατανοήσουν τον τρόπο λειτουργίας του.

Τόνισε μάλιστα ότι η διαδικασία καταμέτρησης θα είναι πιο δύσκολη και χρονοβόρα, αφού θα πρέπει να υπολογίζονται όχι μόνο οι βασικές ψήφοι αλλά και οι δεύτερες επιλογές των ψηφοφόρων.

Παράλληλα, αναφέρθηκε και στις αλλαγές που θα υπάρξουν στη συγκρότηση των δημοτικών συμβουλίων.

Όπως εξήγησε, καταργούνται οι επιμέρους δημοτικές ενότητες ως βάση εκλογής συμβούλων και πλέον ολόκληρος ο Δήμος θα αντιμετωπίζεται ως μία ενιαία εκλογική περιφέρεια.

Αυτό σημαίνει ότι οι δημοτικοί σύμβουλοι θα εκλέγονται συνολικά από το σύνολο του Δήμου και όχι με βάση συγκεκριμένες περιοχές ή δημοτικές ενότητες, όπως συνέβαινε μέχρι σήμερα.

Οκ. Νικόλαος Πέττας σημείωσε ότι η αλλαγή αυτή θα διαφοροποιήσει σημαντικά τον τρόπο με τον οποίο θα διαμορφώνονται τα ψηφοδέλτια αλλά και τον τρόπο με τον οποίο οι υποψήφιοι θα δίνουν τον προεκλογικό τους αγώνα.

Μία ακόμη σημαντική καινοτομία είναι η δυνατότητα κάθε συνδυασμού να ορίζει δύο υποψηφίους «επικρατείας», οι οποίοι θα εκλέγονται χωρίς σταυρό προτίμησης, μόνο εφόσον ο συνδυασμός κερδίσει τις εκλογές.

Ο κ. Πέττας υποστήριξε ότι συνολικά η νομοθετική πρωτοβουλία κινείται προς τη σωστή κατεύθυνση, κυρίως σε ό,τι αφορά την κωδικοποίηση της νομοθεσίας και την αποσαφήνιση των αρμοδιοτήτων.

Ωστόσο, όπως είπε, οι αλλαγές στο εκλογικό σύστημα θα δοκιμάσουν στην πράξη τόσο τους πολίτες όσο και το πολιτικό προσωπικό της αυτοδιοίκησης.

Κλείνοντας τη συνέντευξή του, εκτίμησε ότι το πολιτικό βάρος στις αυτοδιοικητικές εκλογές μεταφέρεται πλέον όλο και περισσότερο στα πρόσωπα των υποψηφίων δημάρχων, καθώς η προσωπική απήχηση και η ευρύτερη αποδοχή στην κοινωνία θα παίζουν πλέον καθοριστικό ρόλο στην τελική έκβαση των εκλογών.