Η κλιματική μεταβλητότητα στο Ιόνιο και ειδικότερα στην περιοχή της Ζακύνθου βρέθηκε στο επίκεντρο μιας εκτενούς και αποκαλυπτικής συζήτησης όπου παρουσιάστηκαν επιστημονικά δεδομένα του καθηγητή Περιβάλλοντος του Ιονίου Πανεπιστημίου Αναστάσιου Καλημέρη, που φωτίζουν τις μακροχρόνιες μεταβολές του κλίματος στην Επτανησιακή ζώνη. Η έρευνα, όπως επισημάνθηκε, δεν βασίζεται σε αποσπασματικές παρατηρήσεις, αλλά σε συστηματικές μετρήσεις και αναλύσεις που καλύπτουν περισσότερο από έναν αιώνα.

Η οργανωμένη επιστημονική μελέτη της κλιματικής συμπεριφοράς του Ιονίου ξεκίνησε ουσιαστικά μετά το 2006, με την ανάπτυξη πανεπιστημιακών υποδομών στη Ζάκυνθο και τη μετέπειτα ένταξη του Τμήματος Περιβάλλοντος στο Ιόνιο Πανεπιστήμιο. Για πρώτη φορά, όπως τονίστηκε, η έρευνα για το Ιόνιο πραγματοποιείται «από το Ιόνιο για το Ιόνιο», με έμφαση στις ατμοσφαιρικές και ωκεανογραφικές διεργασίες που καθορίζουν το τοπικό και περιφερειακό κλίμα.

Ιδιαίτερη σημασία δόθηκε στην ανάκτηση και αξιοποίηση ιστορικών κλιματικών δεδομένων, με μετρήσεις θερμοκρασίας και βροχόπτωσης που ξεκινούν από το 1893 και φτάνουν έως σήμερα. Μέσα από συνεργασίες με εθνικούς ερευνητικούς φορείς, δημιουργήθηκε ένα μοναδικό αρχείο ημερήσιων καταγραφών, το οποίο επιτρέπει τη σύγκριση της «κλιματικά αθώας» περιόδου πριν το 1950 με τη σύγχρονη εποχή της έντονης ανθρωπογενούς επίδρασης.

Τα στοιχεία δείχνουν ότι η Ζάκυνθος και γενικότερα το Ιόνιο παρουσιάζουν έντονες υπερδεκαετείς διακυμάνσεις θερμοκρασίας και βροχόπτωσης, με κύκλους διάρκειας 60 έως 70 ετών. Ωστόσο, από τα τέλη της δεκαετίας του 1980 και μετά, καταγράφεται μια σαφής και στατιστικά σημαντική τάση αύξησης της μέσης ετήσιας θερμοκρασίας, η οποία φτάνει περίπου τους 0,45 βαθμούς Κελσίου ανά δεκαετία, ρυθμός υπερδιπλάσιος του παγκόσμιου μέσου όρου.

Παράλληλα με την άνοδο της θερμοκρασίας, ανησυχητική είναι και η μείωση των βροχοπτώσεων. Η Επτανησιακή ζώνη συγκαταλέγεται πλέον στις περιοχές της Μεσογείου με τους ταχύτερους ρυθμούς απώλειας υδατικών πόρων, καθώς ο αριθμός των ημερών βροχής έχει μειωθεί δραστικά τις τελευταίες δεκαετίες. Το φαινόμενο αυτό, σε συνδυασμό με την υπερθέρμανση, δημιουργεί σοβαρές προκλήσεις για τα αποθέματα νερού, τη γεωργία και τα οικοσυστήματα.

Καθοριστικό ρόλο στην κατανόηση των εξελίξεων παίζει και το εκτεταμένο δίκτυο μετεωρολογικών σταθμών που λειτουργεί στα Επτάνησα, προσφέροντας μετρήσεις σε πραγματικό χρόνο και με πρωτοφανή χωρική πυκνότητα. Τα δεδομένα αυτά αποτυπώνουν όχι μόνο τις ακραίες θερμοκρασίες που γίνονται ολοένα και συχνότερες, αλλά και τις μεταβολές στην κυκλοφορία των υδάτων του Ιονίου, έναν μηχανισμό ζωτικής σημασίας για το κλίμα και τη θαλάσσια ζωή.

Το συμπέρασμα που προκύπτει είναι σαφές: η κλιματική αλλαγή στο Ιόνιο δεν αποτελεί ένα μακρινό ή αφηρημένο σενάριο, αλλά μια ήδη εξελισσόμενη πραγματικότητα. Η συνέχιση της επιστημονικής παρακολούθησης, η ενίσχυση των πανεπιστημιακών υποδομών και η χάραξη οργανωμένων πολιτικών προσαρμογής αναδεικνύονται ως κρίσιμες προϋποθέσεις, ώστε η τοπική κοινωνία να μπορέσει να ανταποκριθεί στις προκλήσεις των επόμενων δεκαετιών.