Μια πολύτιμη πτυχή της λαϊκής παράδοσης και της καθημερινής ζωής των παλαιότερων γενεών επιχειρεί να αναδείξει ο Πολιτιστικός Σύλλογος Μαριών, επαναφέροντας στο προσκήνιο την καλλιέργεια και την επεξεργασία του λιναριού, μια δραστηριότητα που για δεκαετίες αποτελούσε αναπόσπαστο κομμάτι της οικονομικής και κοινωνικής ζωής του χωριού.

Με αφορμή τη δημιουργία ενός νέου ντοκιμαντέρ μικρού μήκους, η πρόεδρος του Συλλόγου, Κυριακή Κιουλάνη, μίλησε για την προσπάθεια καταγραφής και διάσωσης μιας γνώσης που κινδύνευε να χαθεί, τονίζοντας τη σημασία της μεταλαμπάδευσής της στις νεότερες γενιές.

Η πρωτοβουλία ξεκίνησε πριν από περίπου δύο χρόνια, ύστερα από πρόταση της Δώρας Παπαδάτου και της Ντενιζ Παναγιωτοπούλου, οι οποίες είχαν ήδη ασχοληθεί σε βάθος με το θέμα μέσα από το βιβλίο «Στα ίχνη του λιναριού».

Η πρόταση βρήκε άμεση ανταπόκριση από τον Πολιτιστικό Σύλλογο, καθώς, όπως ανέφερε η κ. Κιουλάνη, πρόκειται για μια διαδικασία που αποκαλύπτει τον μόχθο και την ευρηματικότητα των ανθρώπων μιας άλλης εποχής.

«Ήταν πραγματικά συγκινητικό. Οι δικές μας γενιές έχουν την πολυτέλεια να αγοράζουν εύκολα ρούχα και αγαθά, χωρίς να αντιλαμβάνονται πόσος κόπος κρυβόταν κάποτε πίσω από την παραγωγή τους. Μέσα από το λινάρι καταλαβαίνεις την πραγματική αξία των πραγμάτων», σημείωσε χαρακτηριστικά.

Ο Σύλλογος αποφάσισε να αναπαραστήσει εκ νέου όλα τα στάδια της επεξεργασίας του λιναριού, από τη σπορά και τη συγκομιδή μέχρι την τελική επεξεργασία των ινών.

Η προσπάθεια αυτή θα αποτελέσει τη βάση για ένα ντοκιμαντέρ μικρού μήκους, το οποίο βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη και αναμένεται να ολοκληρωθεί έως τα τέλη Σεπτεμβρίου.

Στόχος δεν είναι μόνο η καταγραφή ενός παραδοσιακού εθίμου, αλλά η ανάδειξη μιας παραγωγικής δραστηριότητας που επί δεκαετίες εξασφάλιζε βασικά αγαθά στους κατοίκους.

«Θέλουμε να δείξουμε τι είναι το λινάρι και ποια ήταν η σημασία του για τον τόπο μας. Δεν έχει μόνο πολιτιστική διάσταση. Στο μέλλον θα μπορούσε, έστω και σε μικρή κλίμακα, να αποκτήσει και παραγωγικό χαρακτήρα», εξήγησε η πρόεδρος του Συλλόγου.

Σύμφωνα με τις μαρτυρίες που έχουν συγκεντρωθεί αλλά και τα στοιχεία που καταγράφονται στο σχετικό βιβλίο, οι Μαριές υπήρξαν το σημαντικότερο κέντρο επεξεργασίας λιναριού στην ορεινή περιοχή.

Η καλλιέργεια και η επεξεργασία του λιναριού άνθισαν στο χωριό μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του 1950, σταματώντας ουσιαστικά μετά τον καταστροφικό σεισμό του 1953.

Ιδιαίτερη σημασία είχαν οι λεγόμενοι «λινοβρόχοι», οι ειδικά διαμορφωμένοι χώροι όπου πραγματοποιούνταν ένα από τα βασικά στάδια της επεξεργασίας. Κάτοικοι από άλλα ορεινά χωριά επισκέπτονταν τις Μαριές και κατέβαλλαν αντίτιμο προκειμένου να χρησιμοποιήσουν αυτές τις εγκαταστάσεις, γεγονός που αναδεικνύει τον πρωταγωνιστικό ρόλο του χωριού στη συγκεκριμένη δραστηριότητα.

Παρά το πέρασμα των χρόνων, αρκετά από τα παραδοσιακά εργαλεία σώζονται ακόμη, αν και η φθορά του χρόνου καθιστά δύσκολη τη διατήρησή τους.

Τα περισσότερα ήταν χειροποίητα και κατασκευάζονταν από τους ίδιους τους κατοίκους, χωρίς να αποτελούν εμπορικά προϊόντα.

Τα τελευταία χρόνια, με πρωτοβουλία της Δώρας Παπαδάτου και τη συμβολή των ξυλουργών των Μαριών, Δημήτρη Ξένου και Διονύση Γιατρά, δημιουργήθηκαν νέα αντίγραφα των εργαλείων, ώστε να μπορούν να χρησιμοποιούνται στις αναπαραστάσεις και στις εκπαιδευτικές δράσεις.

«Χρειάζεται αντικατάσταση των παλαιών εργαλείων, γιατί ο χρόνος και οι φθορές δεν συγχωρούν. Σκοπός είναι να μπορέσουμε να μεταδώσουμε αυτή τη γνώση στις επόμενες γενιές», τόνισε η κ. Κιο

Η προσπάθεια δεν περιορίζεται στη διάσωση της μνήμης.

Τα χωράφια όπου καλλιεργούνταν λινάρι εξακολουθούν να υπάρχουν και, υπό προϋποθέσεις, η σπορά συνεχίζεται σε μικρή κλίμακα. Τα προηγούμενα χρόνια πραγματοποιήθηκαν δοκιμαστικές καλλιέργειες, με στόχο τη διατήρηση του σπόρου και της τεχνογνωσίας.

Μακροπρόθεσμη επιδίωξη του Συλλόγου είναι η δημιουργία ενός μικρού εκθεσιακού χώρου, όπου οι επισκέπτες θα μπορούν να γνωρίσουν την ιστορία του λιναριού και τη σημασία του για την τοπική κοινωνία.

Παράλληλα, εξετάζεται η δυνατότητα περιορισμένης παραγωγικής αξιοποίησης, όχι τόσο με οικονομικούς όρους, όσο ως μέσο διατήρησης της παράδοσης και ενίσχυσης της τοπικής ταυτότητας.

Στο ντοκιμαντέρ θα συμμετάσχουν κάτοικοι των Μαριών που έζησαν τη διαδικασία του λιναριού και εργάστηκαν οι ίδιοι σε αυτήν.

Με τις αφηγήσεις και τις βιωματικές τους μαρτυρίες θα μεταφέρουν στους νεότερους εικόνες από μια εποχή όπου η παραγωγή ενός υφάσματος απαιτούσε υπομονή, δεξιοτεχνία και συλλογική προσπάθεια.

Παράλληλα, κατά την παρουσίαση του ντοκιμαντέρ προβλέπονται και ζωντανές επιδείξεις των παραδοσιακών τεχνικών από ανθρώπους που εξακολουθούν να γνωρίζουν τα μυστικά της επεξεργασίας του λιναριού.

Η πρωτοβουλία του Πολιτιστικού Συλλόγου Μαριών εντάσσεται σε ένα ευρύτερο κύμα δράσεων που αναπτύσσουν τα τελευταία χρόνια οι σύλλογοι της ορεινής περιοχής, με στόχο τη διάσωση των ηθών, των εθίμων και της συλλογικής μνήμης.

«Δεν είναι μόνο ο τουρισμός. Πρέπει να γνωρίζουμε την ιστορία μας, να ξέρουμε από πού προερχόμαστε και πώς ζούσαν οι άνθρωποι αυτού του τόπου», επισημάνθηκε κατά τη διάρκεια της συζήτησης.

Για όσους συμμετέχουν στην προσπάθεια, το λινάρι δεν αποτελεί απλώς μια ξεχασμένη καλλιέργεια. Είναι ένα ζωντανό μάθημα αξιοπρέπειας, επιμονής και σεβασμού στον ανθρώπινο μόχθο.

Prisma Radio 90,2 · Μαριέττα Ποταμίτη 10-6-2026 (Κάρδαρης Θεόδωρος – Τσουκαλάς Σταμάτης – Κιουλάνη Κυριακή)