Η νέα επιδείνωση των σχέσεων μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν, οι γεωπολιτικές ανακατατάξεις στη Μέση Ανατολή, ο ρόλος περιφερειακών δυνάμεων όπως το Πακιστάν και η Τουρκία, αλλά και οι εξελίξεις στα ελληνοτουρκικά με αφορμή τις νέες τουρκικές NAVTEX και το δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας», βρέθηκαν στο επίκεντρο της συνέντευξης που παραχώρησε ο Καθηγητής Διεθνών Σχέσεων Πανεπιστημίου Πειραιά Διονύσης Τσιριγώτης στο ΠΡΙΣΜΑ 90,2.

Ο κ. Τσιριγώτης ανέλυσε τις τελευταίες εξελίξεις, εκτιμώντας ότι η κρίση όχι μόνο δεν αποκλιμακώνεται, αλλά αντίθετα οδηγείται σε ένα νέο παρατεταμένο αδιέξοδο, με σημαντικές επιπτώσεις τόσο στην παγκόσμια οικονομία όσο και στην ασφάλεια της ευρύτερης περιοχής.

«Δεν υπήρξε ποτέ ουσιαστική συμφωνία μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν»

Ξεκινώντας από τις σχέσεις Ουάσιγκτον και Τεχεράνης, ο κ. Τσιριγώτης σημείωσε ότι το αισιόδοξο κλίμα που είχε διαμορφωθεί πριν από λίγους μήνες αποδείχθηκε πρόσκαιρο. Όπως ανέφερε, υπήρξε μία προσωρινή αποκλιμάκωση και μία περίοδος περιορισμού των εχθροπραξιών, χωρίς όμως να υπάρξει ουσιαστική διαπραγμάτευση ή συμφωνία που να δημιουργεί προοπτικές μόνιμης ειρήνης.

Σύμφωνα με τον ίδιο, οι Ηνωμένες Πολιτείες ακολουθούν μία στρατηγική που χαρακτηρίζεται από ασάφεια και έλλειψη συνοχής, καθώς οι επιδιωκόμενοι στόχοι μεταβάλλονται διαρκώς. Αρχικά, όπως είπε, στόχος εμφανιζόταν η αλλαγή του ιρανικού καθεστώτος, στη συνέχεια μετατοπίστηκε στο πυρηνικό πρόγραμμα και σήμερα το ενδιαφέρον επικεντρώνεται στον έλεγχο των Στενών του Ορμούζ.

Κατά την εκτίμησή του, αυτή η συνεχής μεταβολή στόχων δυσκολεύει την επίτευξη οποιουδήποτε στρατηγικού αποτελέσματος, καθώς τα μέσα που χρησιμοποιούνται δεν ανταποκρίνονται στους τελικούς σκοπούς που τίθενται.

Ο κ. Τσιριγώτης υπογράμμισε ότι, παρά τις επιχειρήσεις που έχουν πραγματοποιηθεί, το Ιράν εξακολουθεί να διατηρεί σημαντικό στρατιωτικό και πυραυλικό οπλοστάσιο, γεγονός που του επιτρέπει να συνεχίζει να απαντά στις πιέσεις που δέχεται.

Επισήμανε ακόμη ότι οποιαδήποτε ουσιαστική διαπραγμάτευση προϋποθέτει αμοιβαίες εγγυήσεις και αξιοπιστία, στοιχεία που – όπως υποστήριξε – απουσιάζουν σήμερα από την αμερικανική στρατηγική.

Όπως εξήγησε, η Τεχεράνη θεωρεί ότι στο παρελθόν υπήρξαν συμφωνίες και δεσμεύσεις που δεν τηρήθηκαν, γεγονός που καθιστά εξαιρετικά δύσκολη την οικοδόμηση εμπιστοσύνης μεταξύ των δύο πλευρών.

Τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν το βασικό διαπραγματευτικό χαρτί του Ιράν

Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στη σημασία των Στενών του Ορμούζ, τα οποία χαρακτήρισε ως το σημαντικότερο γεωπολιτικό εργαλείο πίεσης της Τεχεράνης.

Όπως τόνισε, το Ιράν επιχειρεί να δημιουργήσει διεθνή οικονομική πίεση μέσω της απειλής περιορισμού της ναυσιπλοΐας στην περιοχή, γνωρίζοντας ότι από το συγκεκριμένο θαλάσσιο πέρασμα διέρχεται μεγάλο μέρος του παγκόσμιου ενεργειακού εμπορίου.

Παράλληλα, επιχειρεί να προκαλέσει πολιτικό και οικονομικό κόστος όχι μόνο στις Ηνωμένες Πολιτείες αλλά κυρίως στους συμμάχους τους στη Μέση Ανατολή, όπως το Κατάρ, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και η Σαουδική Αραβία.

Κατά τον ίδιο, η στρατιωτική υπεροχή των Ηνωμένων Πολιτειών δεν έχει μέχρι στιγμής μεταφραστεί σε πολιτικά αποτελέσματα, αφού δεν έχει επιτευχθεί η πλήρης προστασία των συμμάχων τους ούτε η αποδυνάμωση της ιρανικής επιρροής.

«Οι συνεχείς αλλαγές στάσης του Ντόναλντ Τραμπ πλήττουν την αξιοπιστία των ΗΠΑ»

Στη συνέχεια της ανάλυσής του, ο Διονύσης Τσιριγώτης στάθηκε ιδιαίτερα στον τρόπο με τον οποίο κινείται ο Ντόναλντ Τραμπ στο συγκεκριμένο ζήτημα.

Όπως υποστήριξε, η συνεχής μεταβολή των δηλώσεων και των χρονοδιαγραμμάτων δημιουργεί σοβαρό πρόβλημα αξιοπιστίας στις αμερικανικές απειλές, καθώς πολλές φορές ανακοινώνονται συγκεκριμένες προθεσμίες ή δεσμεύσεις που στη συνέχεια μετατίθενται ή εγκαταλείπονται.

Αυτό, σύμφωνα με τον ίδιο, επιτρέπει στο Ιράν να θεωρεί ότι οι αμερικανικές απειλές δεν συνοδεύονται πάντα από αντίστοιχη πολιτική βούληση εφαρμογής.

Ο διεθνολόγος υποστήριξε ότι η κρίση δεν περιορίζεται πλέον αποκλειστικά στη σύγκρουση μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν.

Όπως σημείωσε, οι ιρανικές επιθέσεις σε χώρες που φιλοξενούν αμερικανικές στρατιωτικές εγκαταστάσεις, αλλά και η ενεργοποίηση οργανώσεων που υποστηρίζονται από την Τεχεράνη, μετατρέπουν την κρίση σε μία ευρύτερη περιφερειακή αντιπαράθεση.

Παράλληλα, επισήμανε ότι οι οικονομικές συνέπειες επηρεάζουν ήδη το σύνολο της διεθνούς οικονομίας, ενώ παραμένει άγνωστο μέχρι ποιο σημείο μπορεί να φτάσει το συνολικό οικονομικό κόστος της σύγκρουσης.

Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε και στον ρόλο του Πακιστάν, το οποίο – όπως ανέφερε – επιχειρεί να αναβαθμίσει τη θέση του ως περιφερειακή δύναμη.

Εξήγησε ότι, ως πυρηνική δύναμη με σημαντικές σχέσεις τόσο με την Τουρκία όσο και με άλλες χώρες της περιοχής, το Πακιστάν προσπαθεί να αναλάβει πρωτοβουλίες διαμεσολάβησης και να διαμορφώσει μία νέα αρχιτεκτονική ασφάλειας για την περιοχή μετά τη λήξη της σύγκρουσης.

Παράλληλα, επισήμανε ότι ανάλογες πρωτοβουλίες αναλαμβάνουν και άλλες περιφερειακές δυνάμεις, όπως η Τουρκία και η Αίγυπτος.

Τα τέσσερα πιθανά σενάρια για την επόμενη ημέρα

Αναφερόμενος στις προοπτικές της κρίσης, ο κ. Τσιριγώτης παρουσίασε τέσσερα βασικά σενάρια εξέλιξης.

Το πρώτο αφορά τη συνέχιση των αεροπορικών πληγμάτων με την ελπίδα ότι η σταδιακή φθορά θα αναγκάσει το Ιράν να υποχωρήσει.

Το δεύτερο προβλέπει δραματική κλιμάκωση των επιθέσεων σε κρίσιμες κρατικές υποδομές, γεγονός που θα αύξανε σημαντικά τόσο τις ανθρώπινες απώλειες όσο και την περιφερειακή αστάθεια.

Το τρίτο σενάριο αφορά μία περιορισμένη αποκλιμάκωση και επιστροφή σε καθεστώς κατανόησης μεταξύ των δύο πλευρών.

Το τέταρτο, το οποίο χαρακτήρισε και ως το πιο επιθυμητό, προβλέπει την επανέναρξη ουσιαστικών διαπραγματεύσεων με αμοιβαίες δεσμεύσεις, περιορισμούς στο πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν και σταδιακή άρση κυρώσεων.

Στο τελευταίο μέρος της συνέντευξης η συζήτηση επικεντρώθηκε στις ελληνοτουρκικές σχέσεις.

Ο κ. Τσιριγώτης εκτίμησε ότι η Τουρκία εξακολουθεί να ακολουθεί σταθερά μία αναθεωρητική στρατηγική, μέσω της οποίας αμφισβητεί κυριαρχικά δικαιώματα της Ελλάδας στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο.

Όπως είπε, η θεωρία της «Γαλάζιας Πατρίδας» αποτελεί έκφραση αυτής της στρατηγικής, καθώς επιχειρεί να περιορίσει τα κυριαρχικά δικαιώματα των ελληνικών νησιών και να επιβάλει νέους όρους στις ελληνοτουρκικές σχέσεις.

Ολοκληρώνοντας την παρέμβασή του, ο Διονύσης Τσιριγώτης υποστήριξε ότι η Ελλάδα οφείλει να ενισχύσει την αποτρεπτική της στρατηγική.

Τόνισε ότι η αποφυγή της σύγκρουσης αποτελεί διαχρονικό στόχο της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής, ωστόσο η αποτροπή προϋποθέτει αξιοπιστία και σαφή διατύπωση των «κόκκινων γραμμών» που αφορούν την εθνική κυριαρχία και τα κυριαρχικά δικαιώματα της χώρας.

Όπως χαρακτηριστικά ανέφερε, όταν η άλλη πλευρά είναι πεπεισμένη ότι δεν θα υπάρξει αντίδραση ανεξαρτήτως των ενεργειών της, τότε εντείνει τις πιέσεις και τις διεκδικήσεις της. Για τον λόγο αυτό, υποστήριξε ότι η ελληνική πολιτική πρέπει να συνδυάζει τη διπλωματία με μία ισχυρή και αξιόπιστη αποτρεπτική ικανότητα, ώστε να διασφαλίζεται αποτελεσματικά η προάσπιση των εθνικών συμφερόντων.

Prisma Radio 90,2 · Μαριέττα Ποταμίτη 23-7-2026 (Τουρκάκης Διονύσιος – Τσιριγώτης Διονύσιος)