Μια από τις σημαντικότερες κλιματολογικές μελέτες που έχουν πραγματοποιηθεί τα τελευταία χρόνια για τη Μεσόγειο και ιδιαίτερα για τη δυτική Ελλάδα παρουσιάστηκε πρόσφατα από το Εργαστήριο Φυσικού Περιβάλλοντος και Ενέργειας του Τμήματος Περιβάλλοντος του Ιονίου Πανεπιστημίου, με έδρα τη Ζάκυνθο. Τα ευρήματα της έρευνας προκαλούν έντονο προβληματισμό, καθώς καταγράφουν σαφή και στατιστικά τεκμηριωμένη μείωση των βροχοπτώσεων στην περιοχή, με τη Ζάκυνθο να συγκαταλέγεται στις πλέον επιβαρυμένες περιοχές ολόκληρης της Μεσογείου.

Η έρευνα, που διήρκεσε περίπου τρία χρόνια και δημοσιεύθηκε σε διεθνές επιστημονικό περιοδικό υψηλού κύρους, εξετάζει την εξέλιξη της βροχόπτωσης σε ολόκληρη τη Μεσόγειο από το 1950 έως και το τέλος του 2023. Στην υλοποίησή της συμμετείχαν, εκτός από τους ερευνητές του Ιονίου Πανεπιστημίου, επιστήμονες από το Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών και το Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών.

Οι επιστήμονες συγκέντρωσαν και επεξεργάστηκαν τεράστιο όγκο δεδομένων που καλύπτει μια γεωγραφική περιοχή από την Πορτογαλία έως τη Μαύρη Θάλασσα και από τις Άλπεις έως τα νότια σύνορα της Λιβύης. Η ανάλυση βασίστηκε σε ωριαία δεδομένα βροχόπτωσης για διάστημα 73 ετών, αξιοποιώντας τα πλέον σύγχρονα συστήματα ανασύνθεσης της ατμόσφαιρας του Ευρωπαϊκού Κέντρου Μεσοπρόθεσμων Προγνώσεων και του προγράμματος Copernicus.

Πρόκειται για μία από τις πιο λεπτομερείς και εκτεταμένες κλιματολογικές αναλύσεις που έχουν πραγματοποιηθεί ποτέ για τη Μεσόγειο, επιτρέποντας στους ερευνητές να κατανοήσουν με μεγάλη ακρίβεια τις μακροχρόνιες μεταβολές του υδρολογικού κύκλου.

Σύμφωνα με τον καθηγητή του Τμήματος Περιβάλλοντος του Ιονίου Πανεπιστημίου Αναστάσιο Καλημέρη γιά τα αποτελέσματα της μελέτης, η βροχόπτωση στη Μεσόγειο ακολούθησε τρεις βασικές φάσεις κατά τις τελευταίες επτά δεκαετίες:

Περίοδος αύξησης (1950 – τέλη δεκαετίας 1960)

Κατά τις δύο πρώτες μεταπολεμικές δεκαετίες παρατηρήθηκε γενικευμένη αύξηση των βροχοπτώσεων σε μεγάλο μέρος της Μεσογείου.

Περίοδος έντονης μείωσης (1970 – μέσα δεκαετίας 1990)

Από τα τέλη της δεκαετίας του 1960 και κυρίως μετά το 1970 ξεκίνησε μια εκτεταμένη περίοδος μείωσης των βροχοπτώσεων, η οποία διήρκεσε σχεδόν 25 χρόνια.

Από τις αρχές της νέας χιλιετίας καταγράφεται μια μικρή αύξηση των βροχοπτώσεων σε αρκετές περιοχές. Ωστόσο, οι επιστήμονες τονίζουν ότι αυτή η ανάκαμψη δεν είναι αρκετή για να αντιστρέψει τη συνολική πτωτική τάση των τελευταίων 70 ετών.

Με άλλα λόγια, παρά τις κατά τόπους βροχερές χρονιές, η συνολική εικόνα παραμένει αρνητική.

Ένα από τα σημαντικότερα συμπεράσματα της έρευνας αφορά τον εντοπισμό πέντε περιοχών της Μεσογείου όπου οι μειώσεις των βροχοπτώσεων είναι στατιστικά σημαντικές, δηλαδή δεν μπορούν να αποδοθούν σε φυσικές τυχαίες διακυμάνσεις του κλίματος.

Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται:Η περιοχή του Γιβραλτάρ και του Δυτικού Μαρόκου.Η Δυτική Ελλάδα από τον Κυπαρισσιακό Κόλπο εως την Λευκάδα ,το Ανατολικό Αιγαίο ,η Νότια Τουρκία και η Κύπρος.Η Ανατολική Μεσόγειος και η Μέση Ανατολή.

Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί το γεγονός ότι η ευρύτερη περιοχή της Ζακύνθου κατατάσσεται στις περιοχές με τις μεγαλύτερες μειώσεις βροχοπτώσεων σε ολόκληρη τη Μεσόγειο.

Η έρευνα καταδεικνύει ότι η μείωση των βροχοπτώσεων στη Ζάκυνθο είναι περίπου τετραπλάσια από τον μέσο όρο της κεντρικής Μεσογείου.

Συγκεκριμένα:Η κεντρική Μεσογείος χάνει κατά μέσο όρο περίπου 12 χιλιοστά βροχής ανά δεκαετία Η Ζάκυνθος χάνει περίπου 40 χιλιοστά βροχής ανά δεκαετία.

Η διαφορά αυτή είναι ιδιαίτερα σημαντική, καθώς αποκαλύπτει ότι το νησί επηρεάζεται δυσανάλογα από τις κλιματικές μεταβολές.

Ο κ. Καλημέρης επισημαίνει ότι το πρόβλημα δεν αφορά μόνο τη συνολική ποσότητα νερού που πέφτει κάθε χρόνο, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο κατανέμεται μέσα στον χρόνο.

Ίσως το πιο εντυπωσιακό εύρημα της έρευνας αφορά τον αριθμό των ημερών βροχόπτωσης.

Σύμφωνα με τα στοιχεία:Η Κεντρική Μεσόγειοςχάνει περίπου δύο ημέρες βροχής ανά δεκαετία ενώ η Ζάκυνθος χάνει περίπου έξι ημέρες βροχής ανά δεκαετία.

Αυτό σημαίνει ότι μέσα στα τελευταία 70 έως 75 χρόνια το νησί έχει χάσει περίπου 40 έως 45 ημέρες βροχής, δηλαδή σχεδόν ενάμιση μήνα βροχερών ημερών.

Η μείωση αυτή θεωρείται στατιστικά σημαντική και συνδέεται άμεσα με τις ευρύτερες μεταβολές του κλιματικού συστήματος και την επίδραση της κλιματικής αλλαγής.

Οι επιστήμονες τονίζουν ότι οι εξελίξεις αυτές δημιουργούν σοβαρούς κινδύνους για το μέλλον των υδάτινων πόρων του νησιού.

Η Ζάκυνθος, όπως και όλα τα νησιά, διαθέτει περιορισμένη φυσική επιφάνεια συλλογής νερού. Την ίδια στιγμή, ο πληθυσμός της πολλαπλασιάζεται τους θερινούς μήνες λόγω της τουριστικής δραστηριότητας.

Η αυξημένη κατανάλωση νερού σε συνδυασμό με τη μειωμένη αναπλήρωση των υδροφορέων οδηγεί σε:Υπεράντληση υπόγειων πόρων και εισχώρηση θαλασσινού νερού στους υδροφόρους ορίζοντες.

Ο κ. Καλημέρης υποστηρίζουν ότι τα φαινόμενα αυτά είναι ήδη ορατά σε αρκετές περιοχές του νησιού.

Τα πλέον σύγχρονα κλιματικά μοντέλα που έχουν εφαρμοστεί ειδικά για το Ιόνιο δείχνουν ότι οι σημερινές τάσεις δεν αναμένεται να αναστραφούν.

Ανάλογα με τα σενάρια εξέλιξης της παγκόσμιας οικονομίας και των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, οι προβλέψεις δείχνουν ότι έως το τέλος του αιώνα η Ζάκυνθος ενδέχεται να χάσει ακόμη και το 20% των σημερινών βροχοπτώσεών της.

Αυτό σημαίνει ότι οι ετήσιες βροχοπτώσεις θα μπορούσαν να μειωθούν από τα περίπου 800 χιλιοστά που καταγράφονται σήμερα σε επίπεδα μεταξύ 650 και 700 χιλιοστών.

Μια τέτοια εξέλιξη θα ασκήσει ακόμη μεγαλύτερη πίεση στους υδάτινους πόρους του νησιού και θα επηρεάσει άμεσα την τοπική οικονομία.

Η έρευνα αναδεικνύει και μια άλλη διάσταση του προβλήματος: τη στενή σύνδεση μεταξύ τουρισμού και διαθεσιμότητας νερού.

Όπως επισημαίνουν οι επιστήμονες, η τουριστική βιομηχανία βασίζεται σε δύο θεμελιώδεις προϋποθέσεις:Επαρκείς ποσότητες γλυκού νερού και καθαρές θάλασσες.

Η συνεχής επέκταση των τουριστικών υποδομών αυξάνει σημαντικά τις ανάγκες σε νερό, την ίδια στιγμή που οι φυσικοί πόροι μειώνονται.

Το γεγονός αυτό δημιουργεί ένα σύνθετο πρόβλημα που απαιτεί μακροπρόθεσμο σχεδιασμό και πολιτικές βιώσιμης διαχείρισης.

Οι ερευνητές υπογραμμίζουν ότι η προστασία των πηγών νερού, η κατασκευή έργων αποθήκευσης και αξιοποίησης υδάτινων πόρων, η δημιουργία λιμνοδεξαμενών και η εξέταση λύσεων όπως η αφαλάτωση αποτελούν πλέον ζητήματα στρατηγικής σημασίας.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αναφέρεται η Μάλτα, η οποία, παρά τους περιορισμένους φυσικούς υδάτινους πόρους της και τον πολύ μεγάλο πληθυσμό που εξυπηρετεί, έχει καταφέρει να εξασφαλίσει επάρκεια νερού μέσω μεγάλων έργων αφαλάτωσης.

Η νέα επιστημονική μελέτη δεν αφήνει περιθώρια εφησυχασμού. Τα δεδομένα δείχνουν ότι η Ζάκυνθος βρίσκεται ήδη αντιμέτωπη με μια μακροχρόνια και συστηματική μείωση των βροχοπτώσεων, η οποία επηρεάζει άμεσα τους υδάτινους πόρους, το φυσικό περιβάλλον, την αγροτική παραγωγή και τον τουρισμό.

Prisma Radio 90,2 · Μαριέττα Ποταμίτη 25-6-2026 (Τσιριγώτης Κωνσταντίνος – Καλημέρης Αναστάσιος)