Μία ιδιαίτερα σημαντική αποκάλυψη για την πολιτιστική και εκκλησιαστική ιστορία της Ζακύνθου ήρθε στο φως μέσα από τις εργασίες συντήρησης της εικόνας της Χρυσοπηγής, όπως ανέφερε η Προισταμένη Εφορείας Αρχαιοτήτων Ζακύνθου Δημήτρα Νικολιά στην εκπομπή της Μαριέττας Ποταμίτη. Η συντήρηση της εικόνας αποκάλυψε πως πρόκειται για αυθεντικό έργο του σπουδαίου Κρητικού ζωγράφου Μιχαήλ Δαμασκηνού, ενός από τους σημαντικότερους εκπροσώπους της μεταβυζαντινής ζωγραφικής.του 16ου αιώνα από την Κρητική Σχολή.

Η κ. Νικολιά εξήγησε ότι εδώ και αρκετά χρόνια υπήρχε προβληματισμός σχετικά με τη συντήρηση της εικόνας, καθώς η αργυρή επένδυση που κάλυπτε το έργο λειτουργούσε αποτρεπτικά για οποιαδήποτε περαιτέρω διερεύνηση. Καθοριστικό ρόλο στην επιτυχημένη εξέλιξη της διαδικασίας έπαιξε η συνεργασία με τον εφημέριο του ναού, πατέρα Νικόδημο, ο οποίος, όπως τόνισε, στάθηκε από την πρώτη στιγμή ανοιχτός και συνεργάσιμος απέναντι στις υποδείξεις της υπηρεσίας.

Κατά τη διάρκεια των εργασιών αποκαλύφθηκε όχι μόνο η εξαιρετική καλλιτεχνική αξία της εικόνας, αλλά και η υπογραφή του ίδιου του ζωγράφου, στοιχείο εξαιρετικά σπάνιο για έργα αυτής της περιόδου. Η ύπαρξη της υπογραφής έδωσε αδιάσειστα στοιχεία τόσο για την ταυτότητα του δημιουργού όσο και για τη χρονολόγηση του έργου, επιβεβαιώνοντας ότι πρόκειται για δημιούργημα της σημαντικότερης περιόδου της κρητικής ζωγραφικής κατά τα χρόνια της Ενετοκρατίας.

Η Δημήτρα Νικολιά σημείωσε πως στη Ζάκυνθο υπάρχουν και άλλα έργα του Δαμασκηνού. Στο Μουσείο εκτίθεται εικόνα του Αγίου Ιωάννη του Προδρόμου με την υπογραφή του ζωγράφου, ενώ στον Άγιο Δημήτριο του Κόλλα σώζεται επίσης δεσποτική εικόνα υπογεγραμμένη από τον ίδιο. Παράλληλα, υπάρχουν ακόμη δύο εικόνες που αποδίδονται στον Δαμασκηνό από την επιστημονική κοινότητα, παρότι δεν φέρουν υπογραφή, λόγω των έντονων τεχνοτροπικών χαρακτηριστικών τους.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η ιστορική διαδρομή της εικόνας μέχρι τη Ζάκυνθο. Όπως εξήγησε η κ. Νικολιά, ο Δαμασκηνός δεν φαίνεται να επισκέφθηκε ποτέ το νησί, καθώς έζησε κυρίως στην Κρήτη και τη Βενετία. Ωστόσο, η Κρήτη υπήρξε σπουδαίο καλλιτεχνικό κέντρο έως τα μέσα του 17ου αιώνα και οι εικόνες των Κρητικών αγιογράφων διακινούνταν σε ολόκληρο τον ορθόδοξο αλλά και τον καθολικό κόσμο λόγω της υψηλής τεχνικής και θεολογικής τους αξίας.

Μετά την άλωση του Χάνδακα από τους Οθωμανούς το 1669, πολλοί Κρητικοί πρόσφυγες εγκαταστάθηκαν στα Επτάνησα μεταφέροντας μαζί τους πολύτιμα κειμήλια και εικόνες. Ανάμεσά τους φαίνεται πως βρισκόταν και η συγκεκριμένη εικόνα της Χρυσοπηγής. Η κ. Νικολιά υπενθύμισε ότι στη Ζάκυνθο είχαν δημιουργηθεί ακόμη και ναοί αποκλειστικά για τη φύλαξη και στέγαση αυτών των θαυματουργών εικόνων που έφεραν οι πρόσφυγες από την Κρήτη.

Παρά τις μεγάλες απώλειες που προκάλεσαν οι καταστροφικοί σεισμοί του 1953, πολλά σημαντικά έργα διασώθηκαν χάρη στις ενέργειες της Αρχαιολογικής Υπηρεσίας. Σύμφωνα με την ίδια, δεν αποκλείεται ακόμη και σήμερα να υπάρχουν σε ναούς ή ιδιωτικές συλλογές της Ζακύνθου ανεκτίμητες εικόνες που παραμένουν άγνωστες, είτε επειδή φυλάσσονται σε αποθήκες και πατάρια είτε επειδή καλύπτονται από μεταγενέστερες επενδύσεις.

Τέλος, έγινε γνωστό ότι εξετάζεται το ενδεχόμενο πραγματοποίησης ειδικής εκδήλωσης αφιερωμένης στην παρουσίαση της εικόνας και της ιστορικής της σημασίας, μετά και την ανακοίνωση των σχετικών στοιχείων στο Συμπόσιο της Χριστιανικής Αρχαιολογικής Εταιρείας.