Η επιλογή ενός νέου ανθρώπου να επιστρέψει στον τόπο του και να επενδύσει στον πρωτογενή τομέα δεν είναι ποτέ τυχαία. Στη Ζάκυνθο, ο γεωπόνος Κωνσταντίνος Χαϊκάλης, αποτελεί ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της στάσης ζωής, καθώς μετά την ολοκλήρωση των σπουδών του αποφάσισε να επιστρέψει στο νησί και να ασχοληθεί ενεργά με την οικογενειακή επιχείρηση και την καλλιέργεια της ελιάς. Όπως εξηγεί, η απόφαση αυτή δεν βασίστηκε μόνο σε επαγγελματικά κριτήρια, αλλά κυρίως στη βαθιά αγάπη για τον τόπο, μια αγάπη που έχει ριζώσει από τα παιδικά του χρόνια, μεγαλώνοντας μέσα στους ελαιώνες της Λιθακιάς και μαθαίνοντας από νωρίς τη σημασία της καλλιέργειας αυτού του Ζακυνθινού θυσαυρού.

Στη συνέντευξη ανέδειξε με έμφαση τη μοναδικότητα του ζακυνθινού ελαιολάδου. Το βασικό στοιχείο που το διαφοροποιεί, όπως εξηγεί, είναι η τοπική ποικιλία ελιάς,της Ντόπιας, η οποία δεν συναντάται σε άλλες περιοχές της Ελλάδας. Αυτή η ποικιλία προσδίδει στο προϊόν ιδιαίτερα χαρακτηριστικά, με κυριότερο την υψηλή περιεκτικότητα σε φαινόλες, ουσίες που συνδέονται άμεσα με την υγεία και ειδικότερα με την καρδιοπροστασία. Παρά το ισχυρό αυτό συγκριτικό πλεονέκτημα, ο ίδιος τονίζει ότι η τοπική κοινωνία δεν έχει ακόμη καταφέρει να το αξιοποιήσει στο βαθμό που θα έπρεπε, καθώς λείπει η οργανωμένη στρατηγική προώθησης και τυποποίησης.

Ένα από τα πιο ανησυχητικά ζητήματα που έθεσε είναι η σταδιακή καταστροφή των αιωνόβιων ελαιόδεντρων. Σύμφωνα με όσα περιγράφει, ολοένα και περισσότερα δέντρα κόβονται ή ξεριζώνονται, κυρίως λόγω της οικιστικής και τουριστικής ανάπτυξης. Οι πιέσεις για την ανέγερση κατοικιών και τουριστικών μονάδων οδηγούν σε απώλεια ενός ανεκτίμητου φυσικού και ιστορικού πλούτου. Όπως σημειώνει, δεν πρόκειται απλώς για δέντρα, αλλά για ζωντανά μνημεία που κουβαλούν ιστορία αιώνων, με ορισμένα από αυτά να φτάνουν ακόμη και τα 2.000 χρόνια ζωής, συγκρίσιμα σε ηλικία με ιστορικά μνημεία της αρχαιότητας.

Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στον ελαιώνα της Λιθακιάς, όπου εντοπίζεται ένας από τους σημαντικότερους πυρήνες αιωνόβιων δέντρων στο νησί. Στην περιοχή αυτή υπολογίζεται ότι υπάρχουν περίπου 300 έως 350 αιωνόβια ελαιόδεντρα, τα οποία συνθέτουν ένα μοναδικό τοπίο υψηλής περιβαλλοντικής και πολιτιστικής αξίας. Παρά τις μελέτες που έχουν πραγματοποιηθεί από ακαδημαϊκά ιδρύματα, όπως το Ιόνιο Πανεπιστήμιο, το βασικό πρόβλημα παραμένει η απουσία ενός ολοκληρωμένου θεσμικού πλαισίου προστασίας. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα η τύχη αυτών των δέντρων να εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την ατομική ευαισθησία των ιδιοκτητών.

Ο Κωνσταντίνος Χαϊκάλης προτείνει συγκεκριμένες λύσεις που θα μπορούσαν να συμβάλουν στη διάσωση αυτού του φυσικού θησαυρού. Μεταξύ αυτών είναι η ενσωμάτωση των αιωνόβιων δέντρων στον σχεδιασμό νέων κατασκευών, ώστε να διατηρούνται στο φυσικό τους περιβάλλον, αλλά και η δυνατότητα μεταφύτευσης όπου αυτό είναι εφικτό. Παράλληλα, τονίζει την ανάγκη για ενεργή συμμετοχή της τοπικής αυτοδιοίκησης, είτε μέσω κανονιστικών παρεμβάσεων είτε μέσω κινήτρων προς τους ιδιοκτήτες.

Η συζήτηση επεκτάθηκε και σε άλλες παραδοσιακές καλλιέργειες της Ζακύνθου που βρίσκονται σε παρακμή. Η σταφίδα, που κάποτε αποτελούσε βασικό πυλώνα της τοπικής οικονομίας, εγκαταλείπεται σταδιακά, καθώς οι παραγωγοί δεν βρίσκουν πλέον οικονομικό όφελος. Το ίδιο συμβαίνει και με τα εσπεριδοειδή, όπως τα πορτοκάλια και τα μανταρίνια, τα οποία χάνουν έδαφος χρόνο με τον χρόνο. Όπως εξηγεί, χωρίς ουσιαστικά κίνητρα, οι παραγωγοί οδηγούνται αναγκαστικά σε άλλες επιλογές, ακόμη και αν αυτό σημαίνει την εγκατάλειψη καλλιεργειών με βαθιές ρίζες στην ιστορία του νησιού.

Κεντρικό σημείο της τοποθέτησής του αποτελεί η ανάγκη για ενημέρωση και εκπαίδευση των νέων ανθρώπων, αλλά και η ενίσχυση μέσω χρηματοδοτικών προγραμμάτων. Η τυποποίηση και η σωστή προώθηση των προϊόντων αποτελούν, όπως τονίζει, βασικές προϋποθέσεις για να αποκτήσουν προστιθέμενη αξία. Η διάθεση χύμα προϊόντων οδηγεί σε απώλεια εισοδήματος, ενώ αντίθετα η οργανωμένη εμπορική στρατηγική μπορεί να ανοίξει δρόμους σε διεθνείς αγορές.

Ιδιαίτερη σημασία έχει και το ενδιαφέρον των επισκεπτών του νησιού. Όπως περιγράφει, οι τουρίστες εντυπωσιάζονται από τα αιωνόβια ελαιόδεντρα, τα φωτογραφίζουν και προσπαθούν να μάθουν την ιστορία τους. Το γεγονός αυτό αναδεικνύει μια σημαντική προοπτική: τη σύνδεση της αγροτικής παραγωγής με τον τουρισμό, μέσα από την ανάδειξη της φυσικής και πολιτιστικής κληρονομιάς.

Κλείνοντας, η συνέντευξη αναδεικνύει με σαφήνεια ότι η Ζάκυνθος βρίσκεται σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι. Από τη μία πλευρά υπάρχει η πίεση της ανάπτυξης και της εγκατάλειψης της παραδοσιακής παραγωγής, και από την άλλη η δυνατότητα αξιοποίησης ενός μοναδικού πλούτου που συνδυάζει ιστορία, φύση και ποιότητα. Η διατήρηση των αιωνόβιων ελαιόδεντρων και η στήριξη των τοπικών προϊόντων δεν αποτελούν απλώς μια περιβαλλοντική επιλογή, αλλά μια στρατηγική για το μέλλον του νησιού.