Με ιδιαίτερα ουσιαστικές επισημάνσεις για τη συμπεριφορά των νέων, την εφηβεία, τη χρήση ουσιών και τον ρόλο της οικογένειας, τοποθετήθηκε ο εκπαιδευτικός ψυχολόγος Τιμόθεος Στραβοποδής, μιλώντας στην εκπομπή της Μαριέττας Ποταμίτη. Στη διάρκεια της συνέντευξης ανέλυσε σε βάθος τις αιτίες που οδηγούν τους εφήβους σε επικίνδυνες επιλογές, εξηγώντας ότι η χρήση ναρκωτικών ουσιών δεν αποτελεί την πραγματική αιτία του προβλήματος, αλλά ένα σύμπτωμα βαθύτερων δυσλειτουργιών.

Ο κ. Στραβοποδής σημείωσε αρχικά πως διαχρονικά παρατηρείται αλλαγή στο αξιακό σύστημα των νέων ανθρώπων. Όπως εξήγησε, οι κοινωνικές μεταβολές, η ταχύτητα της εποχής, η επίδραση του διαδικτύου και η αβεβαιότητα που επικρατεί στις οικογένειες έχουν δημιουργήσει ένα νέο περιβάλλον, μέσα στο οποίο μεγαλώνουν τα παιδιά. Οι γονείς βρίσκονται πολλές ώρες στην εργασία τους, προσπαθώντας να ανταποκριθούν στις οικονομικές απαιτήσεις, με αποτέλεσμα να λείπει ο ποιοτικός χρόνος στο σπίτι.

Τόνισε ότι αυτό είναι καθοριστικό, καθώς ο έφηβος χρειάζεται την παρουσία των γονιών του όχι μόνο πρακτικά αλλά κυρίως συναισθηματικά. Χρειάζεται ανθρώπους δίπλα του που θα τον ακούσουν, θα τον κατανοήσουν και θα του δώσουν αίσθημα ασφάλειας. Όταν δεν βρίσκει αυτά τα στοιχεία στην οικογένεια, τότε στρέφεται σε άλλες ομάδες, κυρίως στις παρέες συνομηλίκων, αναζητώντας αποδοχή και στήριξη.

Όπως εξήγησε, η ομάδα των συνομηλίκων είναι φυσιολογικά σημαντική στην εφηβεία. Μέσα από αυτήν ο νέος προσπαθεί να αυτονομηθεί από τους γονείς και να χτίσει την προσωπικότητά του. Όμως, όταν το παιδί δεν διαθέτει ψυχικά αποθέματα, αυτοπεποίθηση και κριτική σκέψη, τότε μπορεί εύκολα να επηρεαστεί από αρνητικές παρέες και να οδηγηθεί σε λανθασμένες συμπεριφορές.

Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στη φύση της εφηβείας ως ηλικιακής φάσης. Όπως είπε, οι έφηβοι βιώνουν έντονα συναισθήματα, άγχος, θυμό, εναλλαγές διάθεσης και ανάγκη για ρίσκο. Αυτό σχετίζεται και με τη βιολογική ανάπτυξη του εγκεφάλου, καθώς οι περιοχές που σχετίζονται με την κρίση και τον αυτοέλεγχο δεν έχουν ακόμη ωριμάσει πλήρως. Για τον λόγο αυτό, οι νέοι συχνά προχωρούν σε πράξεις που αργότερα, ως ενήλικες, δεν μπορούν να εξηγήσουν γιατί έκαναν.

Ο κ. Στραβοποδής επισήμανε ότι όταν σε αυτή τη φάση δεν υπάρχει κατανόηση από τους ενήλικες, είτε πρόκειται για γονείς είτε για εκπαιδευτικούς, τότε γεννιέται αντίδραση. Η αντίδραση αυτή είναι μέχρι ενός σημείου φυσιολογική. Όταν όμως ξεπερνά τα όρια, μπορεί να εξελιχθεί σε παραβατική συμπεριφορά ή σε αυτοκαταστροφικές επιλογές.

Αναφερόμενος στις εξαρτήσεις, τόνισε πως οι ουσίες δεν είναι το μοναδικό πρόβλημα. Μπορεί να αποτελούν μία μορφή συμπτώματος, όμως εξίσου ανησυχητικές είναι και άλλες συμπεριφορές, όπως η επικίνδυνη οδήγηση, η βία, η ακραία απομόνωση ή ακόμη και ο αυτοκτονικός ιδεασμός. Όλα αυτά, όπως είπε, σχετίζονται με το περιβάλλον μέσα στο οποίο μεγαλώνει ένας έφηβος.

Σε ερώτηση για το πώς γίνεται ακόμη και παιδιά εύπορων οικογενειών να οδηγούνται σε ουσίες και αλκοόλ, ο ίδιος απάντησε ότι το οικονομικό επίπεδο δεν αποτελεί παράγοντα προστασίας. Υπογράμμισε ότι πολλά παιδιά έχουν υλικές παροχές, αλλά στερούνται συναισθηματικής σύνδεσης με τους γονείς τους. Σύμφωνα με τον ίδιο, η οριοθέτηση, οι κανόνες και η παρουσία των γονιών αποτελούν πραγματικό ενδιαφέρον. Αντίθετα, η απουσία πλαισίου και η υπερβολική ανοχή ισοδυναμούν με παραμέληση.

Ξεκαθάρισε επίσης πως η αρνητική συμπεριφορά ενός εφήβου δεν εμφανίζεται ξαφνικά. Δεν αλλάζει ένα παιδί μέσα σε μία εβδομάδα. Πρόκειται για αποτέλεσμα συνεχών εμπειριών, απογοητεύσεων και ελλείψεων. Για τον λόγο αυτό οι γονείς πρέπει να προσέχουν σταδιακές αλλαγές, όπως απομάκρυνση από το σπίτι, επιθετικότητα, εγκατάλειψη ενδιαφερόντων, χαμηλή σχολική επίδοση, κλειστό χαρακτήρα ή απότομη αλλαγή φίλων.

Σχετικά με την αντίληψη ότι η χρήση κάνναβης ή «ένα τσιγάρο» δεν προκαλεί πρόβλημα, ο κ. Στραβοποδής ήταν ξεκάθαρος. Επισήμανε ότι το βασικό ζητούμενο δεν είναι η θεωρητική συζήτηση γύρω από την ουσία, αλλά να έχουν οι νέοι την ικανότητα να πουν «όχι». Όπως τόνισε, οι ουσίες θα υπάρχουν πάντα στην κοινωνία και κανείς δεν μπορεί να τις εξαφανίσει πλήρως. Η ουσιαστική πρόληψη είναι να αποκτήσουν οι νέοι αντίσταση, δύναμη χαρακτήρα και σωστή κρίση.

Στο πλαίσιο αυτό ανέδειξε τον ρόλο του Κέντρου Πρόληψης Ζακύνθου, το οποίο συνεργάζεται με μαθητές, γονείς και εκπαιδευτικούς. Όπως ανέφερε, πραγματοποιούνται παρεμβάσεις στα σχολεία, συναντήσεις με συλλόγους γονέων, δράσεις για τη διαχείριση της εφηβείας, αλλά και σεμινάρια για τη σωστή χρήση του διαδικτύου και τη διαχείριση δύσκολων περιστατικών μέσα στις σχολικές μονάδες.

Τόνισε ότι η πρόληψη δεν μπορεί να είναι αποσπασματική. Δεν αρκεί μία ενημέρωση στα παιδιά. Χρειάζεται συνολική προσέγγιση με συμμετοχή ολόκληρης της κοινότητας. Μαθητές, γονείς και εκπαιδευτικοί πρέπει να αποκτήσουν δεξιότητες επικοινωνίας, διαχείρισης άγχους, ορίων και κρίσεων.

Ιδιαίτερα ανήσυχος εμφανίστηκε για την κατάσταση στη Ζάκυνθο, επισημαίνοντας ότι η υπερβολική εξάρτηση από το τουριστικό προϊόν έχει επηρεάσει την αντίληψη αρκετών οικογενειών για την εκπαίδευση. Όπως είπε, αρκετά παιδιά εγκαταλείπουν πρόωρα το σχολείο για να εργαστούν στην τουριστική αγορά. Αυτό, σύμφωνα με στατιστικά στοιχεία που ανέφερε, αυξάνει σημαντικά την πιθανότητα εμπλοκής με ουσίες και παραβατικές συμπεριφορές.

Υπογράμμισε με έμφαση ότι ο μαθητής πρέπει πρώτα να είναι μαθητής. Η εργασία σε μικρή ηλικία δεν μπορεί να υποκαταστήσει την παιδεία, ούτε να προσφέρει τα εφόδια που χρειάζεται ένας νέος για το μέλλον του. Παράλληλα, τόνισε ότι το καλοκαίρι τα παιδιά χρειάζονται ξεκούραση, παιχνίδι και ανανέωση δυνάμεων.

Αναφορά έκανε και στον αθλητισμό, τον οποίο χαρακτήρισε εξαιρετική διέξοδο για τα παιδιά και τους εφήβους. Μέσα από τον αθλητισμό, τις δραστηριότητες και τη δημιουργική απασχόληση, τα παιδιά αποκτούν στόχους, πειθαρχία και υγιείς κοινωνικές σχέσεις.

Κλείνοντας τη συνέντευξη, ο Τιμόθεος Στραβοποδής απηύθυνε μήνυμα προς όλους τους γονείς να σταθούν ουσιαστικά δίπλα στα παιδιά τους. Όπως είπε, τα παιδιά χρειάζονται εμπιστοσύνη, ασφάλεια, διάλογο και αγάπη. Όταν δεν μπορούν να εκφραστούν μέσα στο σπίτι και αισθάνονται πίεση ή αδιαφορία, τότε αναζητούν άλλους δρόμους, οι οποίοι συχνά είναι επικίνδυνοι.

Το τελικό συμπέρασμα της παρέμβασής του ήταν σαφές: η πρόληψη ξεκινά από το σπίτι, συνεχίζεται στο σχολείο και ολοκληρώνεται μέσα σε μια κοινωνία που νοιάζεται πραγματικά για τους νέους της.